مثال احمد خان و اولاد او سعى داشتند امپراتورى بزرگى ايجاد كنند ، ولى دوست محمد خان و اولاد او بيشتر امارتهاى كوچك منطقه‌اى ايجاد كردند . در اين سلسله فقط عبد الرحمان خان بود كه موفق به سركوبى امارات ديگر و ايجاد يك امارت بزرگ‌تر شد . همين است كه تعدادى از مورخين تمامى جنايات عبد الرحمان را يك طرف قرار داده‌اند و اين اقدام را طرف ديگر . مرحوم غبار در مورد حكومت عبد الرحمان خان مىنويسد : « امير عبد الرحمان خان بعد از آن‌كه به پادشاهى كشور اعلام شد ، براى احياى تشكيلات فروريختهء دولت ، دست به كار برد . امّا تشكيلات كابينهء عهد امير شير على خان را نپذيرفت ، زيرا امير عبد الرحمان خان در امور مهمهء دولت به غير از خود به هيچ‌كس اعتماد نداشت . لهذا تمام دواير عمدهء دولت متفرق و مستقل تشكيل گرديد و همه زير نظر مستقيم شخص شاه قرار داشت . امير عبد الرحمان خان درعين‌حال صدراعظم ، وزير حربيه ، داخله ، خارجه و وزير ساير وزارتخانه‌ها بود . » « 1 » از آنجايى كه هدف ما از تدوين مطلب ، بيشتر شكل و نحوهء قدرت‌گيرى است ، بنابراين بايد به سراغ اصل مطلب رفت كه چگونه عبد الرحمان به قدرت رسيد . ممكن است اين‌طور تلقى شود كه خود عبد الرحمان خان آدم باجرأت و شجاعى بوده و در آن شرايط توانسته است حكومتهاى ملوك الطوايفى را سركوب و قدرت مركزى را استحكام بخشد . تا جايى اين حرف درست هم است ، امّا بدون شك استعمار آن‌روز نيز چنين حكومتى را مىخواست و تجارب سالها جنگ مردم عليه انگليس ، اين

--> ( 1 ) . افغانستان در مسير تاريخ ، چاپ احسانى ، ص 1028 .